De dolende toeschouwer

Mijn berichtje over interne audit was eigenlijk een lange inleiding om het eens te hebben over meesteroplichter William Vandergucht (VDG). Er werd mij vroeger dikwijls verteld dat het ontstaan van de interne auditafdelingen in de financiële sector aan hem te danken is. VDG haalde in 1977 en 1983 het nieuws met zijn spectaculaire oplichtingspraktijken.

Door een verdachte verdrinkingsdood in Sas van Gent, begin juli 1977, komt de fenomenale oplichting door VDG ten nadele van De Vaderlandsche uit Antwerpen (een triestige verzekeringsmaatschappij, nu ING) aan het licht. Slachtoffer was een ondernemer uit Zoersel. VDG richtte nepfirma’s op en sloot fictieve autoverzekeringscontracten af. M.b.v. valse ongevalsaangiftes liet hij zich maandelijks, via die nepfirma’s, een drie à vier miljoen frank uitbetalen.

De echtgenote van de vermoorde ondernemer werkte ook bij De Vaderlandsche en was een liefje van VDG. De vrouw zou de financiële manipulaties hebben ontdekt en aan haar man hebben verteld. Het koppel trachtte VDG te chanteren, ze wilden een deel van de koek. Bovendien werd de vrouw jaloers omdat VDG een ander vriendinnetje nam. Het gerecht heeft altijd aangenomen dat VDG de ondernemer eerst verdoofde en hem daarna in het water deed belanden.

Het gerecht kon niet onomstotelijk bewijzen dat VDG de man van zijn ex-vriendin vermoordde. Monsters van de autopsie in Nederland, die het bewijs van de verdoving moesten leveren, waren al vernietigd toen België ze opvroeg. Wegens gebrek aan voldoende bewijzen durfde het gerecht het niet aan VDG voor het assisenhof te brengen. Het onderzoek loopt vast tot men via de bankrekening van VDG over een serie onthutsende en geniale oplichterijen ten nadele van zijn werkgever struikelt. VDG kreeg voor zijn bedrog van de correctionele rechtbank vijf jaar celstraf.

VDG draait het gerecht een loer. Tewerkgesteld in de gevangenis van Hoogstraten kon hij enkele blanco exemplaren van de diplomatieke paspoorten die daar werden gedrukt, verdonkeremanen. Ze kwamen hem later goed van pas om een andere identiteit aan te nemen.

VDG was zo kwaad om zijn gedwongen verblijf in de gevangenis dat hij zwoer zich op de Belgische Staat te wreken als hij vrij kwam. Met veel gevoel voor symboliek koos hij als nieuw slachtoffer de ASLK uit, toen nog een staatsinstelling (nu Fortis). Hij gebruikte hiervoor de tweede vrouw van de veroordeelde onderzoeksrechter Guy Jespers die hij in de gevangenis had leren kennen. Ze schreef hem een cheque van 10.000 frank uit, en Vandergucht maakte er 76.910.000 frank van, het bedrag dat hij op 1 april 1983 (het was die dag Goede Vrijdag) bij een Gents filiaal van de ASLK ging innen.

Maanden had VDG gezocht tot hij een bankdirecteur vond die al decennialang voor de ASLK werkte. Hij won het vertrouwen van de man, in die mate zelfs dat ze bijna persoonlijke vrienden werden. Op een maandag vroeg VDG hem of hij er niet voor kon zorgen dat er vrijdag, net voor het paasweekend, genoeg geld in kas lag. Hij zou 75 miljoen frank op zijn rekening storten en dat geld die dag innen. De directeur beloofde het. Meer nog, hij stemde in met de extra bewaking die VDG vroeg met een 'je weet maar nooit'-gezicht. Die Goede Vrijdag zag de directeur effectief de miljoenen op de rekening van VDG. Die had, met een cheque van de Ippa-bank, dat geld gestort in een ander filiaal van de ASLK. VDG kreeg het geld en verdween. Met het lange paasweekend duurde het tot dinsdag voordat de bank ontdekte dat de cheque helemaal niet gedekt was.

Een klein deel van dat kapitaal werd korte tijd nadien gerecupereerd. Van de rest wordt voor het gemak aangenomen dat VDG (en eventueel zijn vriendinnen) er goed van hebben geleefd. De 107 miljoen die hij bij De Vaderlandsche heeft ontvreemd, zou volledig gerecupereerd zijn.

Op zaterdag 11 juli 1992 werd VDG (49) dood aangetroffen in een auto die geparkeerd stond voor een hotel in de Zuid-Franse badstad Nice. Uit de eerste vaststellingen zou gebleken zijn dat het om een natuurlijke dood ging, een hartstilstand. VDG kon door de politie van Nice geïdentificeerd worden aan de hand van zijn vingerafdrukken.

VDG had de capaciteiten om topmanager te worden. Waarom handelde hij zo? Vermoedelijk had hij constant het gevoel dat hem onrecht werd aangedaan. Gevaarlijke gevoelens waar veel mensen, veel meer dan we denken, onder bezwijken.