De dolende toeschouwer

Het was een artikelenreeks in de Weekend Knack van een aantal jaren terug: De Grote Gevoelens.
Artikel nr. 4 ging over Spijt.
Waarom ik het destijds uitscheurde, weet ik niet meer. Waarschijnlijk overmand door een midlifecrisisgevoel.

Spijt: een meedogenloos knagend gevoel, of het gevoel dat het ook anders had gekund.
Een akelig gevoel dat zowat alles met het verleden te maken heeft, weinig met het hier en het nu.
Uit een lezersonderzoek door het magazine Psychologie blijkt dat 86 procent van de ondervraagden, achteraf bekeken, andere levenskeuzen had willen maken. De meest betreurde keuzen hebben te maken met de liefde (30 %), met opleiding (22 %) en met persoonlijke ontwikkeling (12 %).

Volgens psychotherapeut Wilfried Van Craen bestaat de juiste keuze niet. Niet in de liefde, ook niet professioneel. Het gaat er niet om de juiste keuze te maken, maar wel om de keuze juist te maken.
Focus je op wat er wel is en pin je niet vast op het ideaalbeeld dat er uiteraard nooit is.

Wil je spijt voorkomen, evalueer dan op tijd en stond en stuur bij.
Stel daarbij je eigen referentiekader op: wat vind ik belangrijk, wat heb ik nodig, wat doet me goed?
Je hoeft het leven niet te leiden (lijden) dat anderen je voorschrijven. Leef naar je eigen waarden en normen.

Het enige wat we kunnen doen, is leren uit onze ervaringen en bijsturen. We moeten ophouden te leven vanuit een onsterfelijkheidsperspectief: ooit later, dan neem ik tijd om echt te leven. Neen, schaaf nu bij. Het is de enige manier om spijt te voorkomen.

In onze samenleving spelen spijt en vooral spijtbetuiging een vrij pertinente rol.
Ons rechtssysteem kent straffen toe, het christendom heeft het ritueel van biechten en boete doen.
Spijt is een vorm van zelfreflectie en dat kan alleen maar tot bewustere daden en keuzen leiden in de toekomst.

Zich in spijt blijven wentelen, levert niks op. Blijf niet in het verleden hangen. Laat op tijd los.
Het heeft weinig zin om jezelf verwijten te maken over vroegere misstappen op basis van de informatie die je nu wel hebt, maar toen niet. In tempore non suspecto.

Het artikel besluit met een paragraaf over onze gulzige meerkeuzenmaatschappij.
Nu de kerk en het gemeenschapsleven minder onze keuzen dirigeren, vergroot het gevoel van vrijheid en dus ook de voedingsbodem van spijt.
Het is het tragische verhaal van de en-en-generatie, de huidige twintigers en de vroege dertigers: alles willen, behalve kiezen. Alle deuren op een kier houden, want kiezen is verliezen. En de spijt om het niet-gekozene houdt ons steviger in de ban dan de vreugde om wat we wel gekozen hebben.

En desnoods kunnen we nog altijd downward counterfactual denken (geleerde uitdrukking voor 'dooddoener van formaat'): "Het had nog slechter gekund".