De dolende toeschouwer

Een goed boek gelezen:
'Zeewater is zout, zeggen ze';
Auteur: Simone Lenaerts;
Uitgeverij: De Geus;
Aantal pagina's: 415.



 
De Vlaamse schrijfster Simone Lenaerts (1947) brengt in deze roman het verhaal van een Antwerpse familie in de jaren vijftig. Tussen de anti-klerikale arbeider Raymond en de dromerige Rika stijgen de spanningen. Hun dochter Rosa probeert zich staande te houden in het uiteenvallende gezin door te vluchten in haar fantasie. Ze gaat op in de verhalen van haar onderwijzer en de mystieke kanten van het katholieke volksgeloof. Een sfeervol tijdsportret, waarbij de beklemmingen van een private koude oorlog worden neergezet tegen het decor van de grote koude oorlog. Geschreven in een soepele stijl, gedragen door dialogen die aansluiten bij het taalgebruik uit deze tijd. Bekroond met de Vlaamse Debuutprijs 2009.

Een Vlaamse vader die zich als arbeider sterkt aan het communistische gedachtegoed. Een Noord-Nederlandse moeder die zich tevergeefs tracht aan te passen aan haar verbrokkelde dromen en het sociale verkeer in de nieuwe woonwijken op de Antwerpse Linkeroever. Een kind dat probeert staande te houden in haar enge leefomgeving. Drie hoofdpersonages die een beeld scheppen van de ‘fifties’.

Een roman die op een zeer intelligente wijze door taal en stijl wordt gedreven. Het is literatuur die een ode is aan de kracht en macht van taal. Lenaerts karakteriseert haar personages door het soort Nederlands dat ze spreken: dialect, Vlaams, Hollands. Haar personages worden bepaald door de uitdrukkingen die ze kennen, de woorden die ze spreken, de boeken die ze lezen, het dialect waarmee ze opgroeiden en de ideologie die ze bezingen.

1957 is het tijdssegment: volle koude oorlog, ontvoogding van de arbeiders, bouwwoede, de expo, de nog steeds allesoverheersende macht van de kerk versus het opkomende socialisme en het communisme. Stalin was op de Antwerpse Linkeroever nog steeds een held. De familie Lahaut probeert een bestaan op te bouwen. Vader Lahaut werkt als metaalarbeider bij Ebes, moeder is huisvrouw-met-migraine, die er weinig van terecht brengt. Vader Lahaut had hogere plannen, maar de oorlog wierp roet in het eten. Actief lid zijn van de communistische partij zorgt voor een uitlaatklep voor zijn intellectuele honger en zijn frustraties. Dochter Rosa heeft de hersens en de leergierigheid van haar vader geërfd, en registreert verwonderd, verbijsterd soms, waarna ze zich terugtrekt in haar eigen wereld. Moeder Rika sukkelt van depressie naar depressie, tot een baantje als kamermeid in een chique hotel haar er even bovenopbrengt. Maar dan gaat het snel bergafwaarts.

Het hele boek is vanuit het ik standpunt geschreven. Dat van Raymond in een bombastisch taalregister, met Antwerpse accenten. Dat van Rika met een Hollands tintje. Het taalgebruik van de dochter Rosa is het meest opmerkelijk: een staccato van gekapte onaffe zinnen, elkaar opvolgend als de eeuwig doordraaiende gedachtestroom van een 12-jarig meisje.