De dolende toeschouwer

Wie kent er de fiets-taksplaatjes nog?
Ieder jaar naar het gemeentehuis, een formuliertje van recyclagepapier invullen dat we in onze portefeuille moesten bewaren.
Ze hadden ieder jaar een andere kleur, een provinciale belasting die verdween vanaf 1986, in sommige provincies nog tot 1991.
Er zijn nog altijd verzamelaars die ze collectioneren.

In 1980 werd mijn fiets gepikt toen we met de jeugdbeweging stickers verkochten ten voordele van de Boemerangactie.
Er moet nog altijd zo'n sticker aan een van de plaatselijke verkeerslichten hangen.
De rijkswacht vond mijn fiets terug en aan de hand van het taksplaatje (en het formuliertje van recyclagepapier) mocht ik mijn fiets opladen.

Gekocht op de rommelmarkt: Boule & Bill: Foto Album.
Een schattige strip uit 1987, toen ons leven nog net niet door computers gedomineerd werd.
Scenario en tekeningen: Jean Roba (1930-2006).
64 pagina's en uitgegeven bij Dargaud.

Ik citeer Roba:

Bollie en Billie zijn het equivalent van de foto's die we in onze familiealbums tegenkomen. Albums, waarvan we er allemaal wel een aantal in de kast hebben staan.
We hebben alleen de mooie momenten gefotografeerd: de vakanties, de verjaardagstaart, Kerstmis, wandelingen... allemaal grepen uit een 'gelukkig' leven... In dit album een verzameling tekeningen die ik in de loop van de jaren los van de strip heb gemaakt (voor het grootste deel voor het weekblad 'Robbedoes').
Toen ik ze een keer een voor een zat te bekijken, heb ik er wat bijgekrabbeld... wat indrukken, een paar herinneringen, die u absoluut niet hoeft te lezen!
Een gelukkig leven is nu eenmaal een leven van weinig woorden. Zegt men.

De volgende passage trok mijn aandacht.
Ik citeer Roba:

Kan je je Danny Kaye nog herinneren in de film 'Het verborgen leven van Walter Mitty' (The Secret Life of Walter Mitty)?
Dat was een verhaal van een man die een heel gewoon leven leidde, maar altijd droomde over fantastische dingen.
Ik ben een beetje zoals hij. Mensen praten tegen mij over zaken en cijfers en op dat moment zit ik dan achter de stuurknuppel van een jachtvliegtuig tijdens de slag om Engeland...

Zelf heb ik ook heel veel gefantaseerd, vooral in mijn jonge jaren.
Als superheld in scoutsuniform, als stuntpiloot van een tweedekker, door de straten scheurend met een ambulance, maneuvrerend met een grote autobus,....
Allemaal om indruk te maken bij welbepaalde meisjes die voor altijd onbereikbaar bleven. En achteraf bekeken misschien maar goed ook.
Ik fantaseerde tijdens lange autoritten, de lange preek van de pastoor, saaie momenten, op mijn kamer, eigenlijk overal.

Commandant van een duikboot, wereldkampioen scheepsmodelbouw, officier op een vrachtschip, topfotograaf, reisjournalist, ...
Op latere leeftijd begon ik me meer met humor bezig te houden.
Verzinnen van grappige situaties, reciteren van moppen en vettige liedjes, op het podium als een succesvol cabaretier zoals Toon Hermans, Paul van Vliet, Freek de Jonge of Youp van 't Hek.
Ik lachte wat af op mijn eentje, maar deed ook anderen veelvuldig lachen, wat weer leidde tot andere fantasieën. Als ik het (platvloerse) niveau zie van de huidige generatie 'stand-upcomedians', dan heb ik mijn roeping gemist.
Ik durf ook dromen van een rechtvaardige leefomgeving en fantaseer dan over (radicale) maatregelen om die te bereiken.

Ik beschouwde fantaseren dikwijls als tijdverlies, zeker wanneer er gestudeerd moest worden.
Maar eigenlijk is dagdromen een gezonde geestelijke bezigheid.
Want het kan ook de andere (ongezonde) kant opgaan. Een mens kan in een negatieve spiraal terechtkomen.
Zinloos piekeren, speculeren, waanideeën, haataanvallen, depressieve toestanden,...
Het leven is geen lolletje.

In 1975 begon ik artispunten te verzamelen, 'bijeenhouden' heette dat toen. Het was ook de periode dat ik met postzegels startte.
Mijn puntenschat in een blikken doos. Gemiddeld 500 punten voor alle prentjes van een artisboek. Het boek zelf moest ik met mijn zeer schaarse zakgeld bekostigen.

'Beelekes' verzamelen was nog mode in deze vervlogen jaren. Wat hadden we toen allemaal?
Artis, Soubry, Chocolade Jacques, Familia, Liebig chromo's,....
Stickertjes van wielrenners, voetballers, figuurtjes van Walt Disney,...

Ik heb mijn allereerste artisboeken nog: 'Groenland' en 'Perzië'.
Ik werd lid van de Artisclub, wat puntenvoordelen opleverde. We deden mee aan speciale acties, gingen naar de supermarkt als er een Artis-Historiafestival was.
Ettelijke tubes Pritt heb ik uitgesmeerd om duizenden foto's in te plakken. Nadien kwamen de zelfklevende chromo's.

Het was een verzamelrage. Ik moest die banden hebben. Weinig boeken heb ik effectief gelezen. In al mijn naïviteit dacht ik dat ze later veel waard zouden zijn, misschien de reeks van 's Lands Glorie nog wel.
Ik gebruik nog altijd de kookboeken.
Wat verklaarde het grote succes van Artis-Historia?
Hoe verklaren we de plotse neergang, want opeens was het afgelopen.

In de Trends van 30 januari 2003 staat:

ARTIS-HISTORIA IN CIJFERS
Punten in omloop: 1,1 miljard.
Punten die terugkeren: 23 à 24%.
Spaarders: 1,1 miljoen, waarvan 500.000 in een databank.
Boekenproductie per jaar: 1 miljoen.

Ik zie stapels artisboeken op rommelmarkten liggen. Ze hebben geen waarde meer.
Al die dure boeken destijds, al die moeite voor die prenten, ze worden nu voor een habbekrats verkocht (inclusief de ingeplakte chromo's). Wat een inflatie.
Onderzoek toonde aan dat de puntenspaarder emotioneel betrokken was bij het product Artis-Historia. Maar nu: geen gevoelens meer, allemaal afgelopen. Destijds weet men de oorzaak aan de Pokemonrage.
Maar dat is ondertussen achterhaald.
Het elektronisch tijdperk is definitief ingetreden: digitale camera's, Google Images, Web 2.0, feesboek, joetjoep,....
'Beelekes' verzamelen doen we niet meer. Hier en daar een verzamelaar die oude postkaarten collectioneert.
Een tijd die nooit meer terugkomt.

Merho besloot tot een 'restyling' van zijn strip 'Kiekeboe'.
Nu zijn het 'De Kiekeboes'.
Marcel is niet meer het hoofdpersonage, heel het gezin Kiekeboe speelt nu officieel de hoofdrol, gesymboliseerd door een mooi silhouet op de cover.
Het formaat wordt groter (A4), de bladspiegel heeft meer witruimte, de Kiekeboes krijgen een andere, regelmatig wisselende garderobe en de kleuren worden meer geaccentueerd.
Enfin, u vernam dit al uitgebreid in de media, met een moegetergde Merho die overal het een en ander moest verantwoorden:
"Neen, we richten ons niet op de Nederlandse markt".

En zo kochten we het eerste album nieuwe stijl: 'Vrouwen komen van Mars'.
Merho levert hier een meesterwerkje af.
M.b.v. een ziekenhuisscanner komen onze vrienden terecht in een strip ('De Strapatsen van Snijboon & Zoon') uit de kindertijd van Marcel Kiekeboe, naar de tijd toen strippagina's nog afwisselend in roodbruin en blauw werden gedrukt.
Schitterend getekend in de stijl van de vroege Vandersteen ('De familie Snoek') met een vleugje Piet Pienter en Bert Bibber van Pom. We merken dat Merho nog heeft gediend onder de patron, de tekenstijl zit nog in zijn vingers.

De maatschappijkritiek van Merho is weer subliem.
We zien een geraffineerde parodie op al dat politiek-correcte gedoe van tegenwoordig. Roken in strips, het kan terug en chocoladesoezen heten weer 'negerinnentetten'.
Merho maakt graag vergelijkingen met vroeger, ik begin daar ook aan mee te doen.
Vroeger knipten we allerhande punten uit om iets te krijgen, vroeger mochten vrouwen geen hoofdrol spelen in strips (met een geweldige gag over het 'beeld van moeder-de-vrouw'), vroeger waren strips niet in kleur.
En is het nu beter? Met al die gsm-masten en doorgedreven informaticatoestanden? Merho toont ons subtiel het hedendaagse straatbeeld.
De afkeer van Merho voor een bepaald type stripverzamelaar (die zich altijd opdringt tijdens signeersessies) heeft ook een uitweg gevonden.

De oude striptekenaar in het verhaal heet Jef Vandersleen, een woordspeling die ik niet hoef uit te leggen.
Hij heeft twee zonen, Edouard en Karel.
Zou Merho hier verwijzen naar ex-collega's bij de Studio? Jef Broeckx, Karel Biddeloo en Edouard De Rop ?
De oud-papierfabriek Willems in het album is duidelijk een verwijzing naar de toenmalige buur van Studio Vandersteen in Kalmthout, dhr Jozef Michel. Tijdens de middagpauze mochten ze bij Willems (een bijnaam gegeven door Karel Biddeloo) in het oud papier komen snuisteren. Op zoek naar afbeeldingen die als documentatie kon dienen.
Ja, als men ouder wordt, het verleden duikt terug op en we trachten het te kanaliseren, bijvoorbeeld door biografische verwijzingen.

Antwerpen Centraal, de trein gaat vertrekken.
Het fluitsignaal is gegeven, de deuren gaan dicht. Een onnozelaar springt nog uit de trein.
De treinbegeleidster is razend. Ze uit haar ongenoegen via het omroepsysteem.
De mensen halen hun schouders op.

Tijdens de treinreis is de kaartjesknipster nog altijd (en terecht) kwaad. In ieder compartement laat ze weten dat zoiets niet door de beugel kan.
Ze wordt net niet uitgelachen.
"Het haalt toch niks uit", hoorde ik een wijf zeggen.

Kijk, van die klootjesvolkmentaliteit krijg ik een beroerte.
Iedereen heeft de mond vol over treinen die rode seinen negeren, maar ongehoord gedrag op het perron is plots hun zaak niet meer.
Als die pipo effectief was verongelukt, dan hadden ze een tijdje vastgezeten. Plus een ontregelde lijn. Natuurlijk allemaal de schuld van de spoorwegen.

De NMBS liet een mooie affiche ontwerpen.
Na het fluitsignaal is het verboden om nog op te stappen.
Deze affiche heeft een echte jaren-zeventig-stijl.

Ze doet me denken aan de reclameaffiches van kunstenaar Julian Key (Julien Keymolen, 1930 - 1999).
Julian Key werd bekend met zijn affiche voor het koffiemerk "Zwarte Kat" (1966).
Een zwarte kat en een koffiekan gecombineerd tot één geheel.

Key ontwierp ook affiches voor de NMBS.
Een mooi ontwerp is de tekening voor 150 jaar Belgische Spoorwegen (1985). Ik had ze destijds op mijn kamer hangen.

En tot slot:

Een leuk boekje gelezen.

Stripreeks: 't is naar de bliksem;
Scenario: Raoul Cauvin;
Tekeningen: David De Thuin;
Uitgever: Dupuis;
Oorspronkelijke titel: Coup de foudre.

In het Frans verschenen al twee delen, in het Nederlands slechts 1: 'De klaagzang van de stierkoe'.
Erg leuk getekend, een tekenstijl die ik zelf zou willen beheersen.
De plot is soms wat langdradig (zonder vervelend te zijn), uitstekende dialogen, iets wat we nog niet hebben: een boerderijstrip.

Een jong koppel wil een melkbedrijf starten. Boer Charles koopt op de veemarkt een fokstier.
Alleen..., de stier heeft een probleempje.

Hebt u dat ook?
Dat u op Google namen intikt van ex-lieven, oude klasgenoten, kompanen van de jeugdbeweging of legerdienst, collega's en leraren van vroeger....
In zoverre ik mij die namen nog herinner. Toestanden van gemiddeld 20 à 30 jaar geleden.
Sommigen hebben goed geboerd, over de meesten is geen relevante informatie terug te vinden.
Het leven ging onverbiddelijk door en mijn rode draad van zuur opgebroken idealen kwam altijd terug.
Ik word er cynisch van. Het is een verleden dat gelukkig begint te vervagen.
Leven in het verleden heeft geen enkele zin.
De voorbije maanden heb ik 25 dozen van dit verleden met het oud papier meegegeven. Veel overbodige brol vond zijn weg naar de vuilbak of het containerpark en er zal nog veel rommel die richting uitgaan.

En zo belanden we bij de titel van een goed boek: 'Dat hebben we gehad' ('Goodbye to all that').
Schrijver Robert Graves blikt op een ironische, afstandelijke manier terug op zijn tijd in Engelse kostscholen en op zijn dienst in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog.
In een schrijfstijl die ik ook graag wil beheersen.
Ik merk het aan collega's uit dezelfde leeftijdscategorie, ze houden ook niks meer bij. Zij zeggen ook:
"Dat hebben we gehad."
"Goodbye to all that."

Ik ga een bijkomende stripreeks verzamelen: 'Meneer Johan'.
Scenario en tekeningen: Charles Berberian en Philippe Dupuy.
Uitgever: Oog & Blik (nrs 1 - 5) - Dupuis (nrs 6 - ...).
Oorspronkelijke titel: Monsieur Jean.

Het alledaagse leven in de strip.
Over een dertigjarige schrijver met zijn:
midlifecrisissen, vrouwenproblemen, onzekerheden, eigenaardige dromen, rare hersenkronkels, huishoudelijke klussen, opvoeding van kinderen, verhuizen, het inrichten van een appartement, de sleur van het werk ...
Een ironische kijk op het dagelijkse leven, heel herkenbaar.

Een goed boek gelezen:
'Zeewater is zout, zeggen ze';
Auteur: Simone Lenaerts;
Uitgeverij: De Geus;
Aantal pagina's: 415.



 
De Vlaamse schrijfster Simone Lenaerts (1947) brengt in deze roman het verhaal van een Antwerpse familie in de jaren vijftig. Tussen de anti-klerikale arbeider Raymond en de dromerige Rika stijgen de spanningen. Hun dochter Rosa probeert zich staande te houden in het uiteenvallende gezin door te vluchten in haar fantasie. Ze gaat op in de verhalen van haar onderwijzer en de mystieke kanten van het katholieke volksgeloof. Een sfeervol tijdsportret, waarbij de beklemmingen van een private koude oorlog worden neergezet tegen het decor van de grote koude oorlog. Geschreven in een soepele stijl, gedragen door dialogen die aansluiten bij het taalgebruik uit deze tijd. Bekroond met de Vlaamse Debuutprijs 2009.

Een Vlaamse vader die zich als arbeider sterkt aan het communistische gedachtegoed. Een Noord-Nederlandse moeder die zich tevergeefs tracht aan te passen aan haar verbrokkelde dromen en het sociale verkeer in de nieuwe woonwijken op de Antwerpse Linkeroever. Een kind dat probeert staande te houden in haar enge leefomgeving. Drie hoofdpersonages die een beeld scheppen van de ‘fifties’.

Een roman die op een zeer intelligente wijze door taal en stijl wordt gedreven. Het is literatuur die een ode is aan de kracht en macht van taal. Lenaerts karakteriseert haar personages door het soort Nederlands dat ze spreken: dialect, Vlaams, Hollands. Haar personages worden bepaald door de uitdrukkingen die ze kennen, de woorden die ze spreken, de boeken die ze lezen, het dialect waarmee ze opgroeiden en de ideologie die ze bezingen.

1957 is het tijdssegment: volle koude oorlog, ontvoogding van de arbeiders, bouwwoede, de expo, de nog steeds allesoverheersende macht van de kerk versus het opkomende socialisme en het communisme. Stalin was op de Antwerpse Linkeroever nog steeds een held. De familie Lahaut probeert een bestaan op te bouwen. Vader Lahaut werkt als metaalarbeider bij Ebes, moeder is huisvrouw-met-migraine, die er weinig van terecht brengt. Vader Lahaut had hogere plannen, maar de oorlog wierp roet in het eten. Actief lid zijn van de communistische partij zorgt voor een uitlaatklep voor zijn intellectuele honger en zijn frustraties. Dochter Rosa heeft de hersens en de leergierigheid van haar vader geërfd, en registreert verwonderd, verbijsterd soms, waarna ze zich terugtrekt in haar eigen wereld. Moeder Rika sukkelt van depressie naar depressie, tot een baantje als kamermeid in een chique hotel haar er even bovenopbrengt. Maar dan gaat het snel bergafwaarts.

Het hele boek is vanuit het ik standpunt geschreven. Dat van Raymond in een bombastisch taalregister, met Antwerpse accenten. Dat van Rika met een Hollands tintje. Het taalgebruik van de dochter Rosa is het meest opmerkelijk: een staccato van gekapte onaffe zinnen, elkaar opvolgend als de eeuwig doordraaiende gedachtestroom van een 12-jarig meisje.

Op vakantie aan de kust met Kindervreugd. De kindjes moeten een kaartje naar huis sturen.
Deze postkaart komt uit Nieuwpoort en is afgestempeld in 1989.